De binnenkant van Verhalen en symbolen

Op deze pagina worden regelmatig artikelen geplaatst over verhaalmotieven en hun betekenis: (zie ook mijn blog op facebook)

De nachtmerrie

Nachtmerries zijn echt. Zij worden veroorzaakt door een geestwezen die de nachtmare wordt genoemd en die vampiriseert op jouw energie. Zij zuigt of drukt de energie uit je door in je slaap op je te gaan zitten. Soms wordt ze waargenomen in de vorm van een kat of een ander harig dier dat op je borst zit en je intens aankijkt, maar meestal verschijnt de nachtmerrie in de vorm van een vrouw. Als vrouw is ze oud en lelijk, of jong en aantrekkelijk, bijna nooit iets daar tussenin. Dat is ook logisch, want de nachtmerrie heeft twee methodes om je van je energie te beroven. Als oude ‘crone’ zit ze op je borst. Ze berijd jou en beheerst daarmee je dromen en in die dromen jaagt zij je doodsangst aan. Dit is de klassieke nachtmerrie. Mensen die hieruit half wakker werden ervoeren een beklemmend, benauwend en drukkend gevoel op de borst. Ze konden zich niet bewegen en nauwelijks ademen. Boven op hen zat een heksachtig wezen of een harig aap- of hondachtig dier. Deze mare voedt zich met jouw (doods)angst.
De andere methode die de mare gebruikt om je energie te stelen is via de erotische droom. Zij toont zich juist als verleidelijke jonge vrouw en bezorgt je erotische dromen. Ze zit op je onderlijf en hecht zich aan je tweede chakra. Ze ontrooft je van seksuele energie. Dit laatste kan uitlopen op een ontlading, de ‘natte’ droom. De mare voedt zich met de energie die daarbij vrijkomt.
De connectie tussen de mare als nachtmerrie en de mare als erotische droom is dat doodsangst en seksueel verlangen twee grote zwakke plekken zijn in het energieschild van de mens. In het energetische systeem dat de mens is zijn dit vaak twee gapende gaten.
In het oude Hebreeuwse verhaal van Lilith horen we de ontstaansgeschiedenis van de mare. Lilith is de eerste vrouw van Adam. Omdat Lillith van Adam niet bovenop mocht zitten tijdens de geslachtsdaad verliet zij hem. Sindsdien neemt zij wraak op jonge mannen door ze in hun dromen te bezoeken en ze te berijden… Helaas neemt ze ook wraak op Eva en haar kinderen (dus wij allemaal) - die haar plaats als vrouw van Adam innam - door kindertjes in de wieg te smoren. Sinds het mannelijke en het vrouwelijke niet meer in evenwicht zijn verliezen we energie in angst en verlangen in onze pogingen de balans te hervinden.
Vroege versies van de nachtmerrie worden naast Lillith (lelie of vrouwelijk geslachtsdeel); Lamia, Empousa (naar binnen dringer), Ephialtes (de verpletteraar of hij die bovenop springt) en Incubus (die bovenop ligt) of succubus (die onderop ligt) genoemd. Deze wezens lijken in vele opzichten op de nachtmerrie van de folklore. Woorden voor de nachtmerrie in de folklore van Europa zijn Alptraum (elfendroom; Duits, Zwitsers), Cauchemar (knijpende of drukkende mare; Frans) Trude/Drude (vrouwelijk geslachtsdeel; Duits), Schrekli (veroorzaker van angst) en Walriderske.
De belangrijkste term is de (nacht)mare of varianten daarop zoals Mahr, Märt of Mara. De proto-indoeuropese wortel van dit woord ‘mer’ betekend kwaad doen of dood gaan. In het Angelsaksisch betekend het ‘verpletteraar’. De nachtmerrie is zeker geen paard. Merrie is een verbastering van mare, die tot stand kwam doordat de mare naast de mens, juist het paard als grootste slachtoffer heeft. Als zij geen geschikt mens kan vinden, dan berijdt zij de paarden in de stal tot ze doorweekt zijn van het zweet en de manen in klitten zijn vervlecht. Ook berijdt zij de mannen alsof het paarden zijn. In late sagen wordt wel verteld dat zij een halster over het hoofd van een man gooit en hem zo in een paard verandert om hem te kunnen berijden.
Mensen door heel Europa zijn ‘bereden door de mare’. Een van de eerste keren dat dit met de term mare beschreven word is in de Ynglinga Saga van Snorri Sturluson uit de dertiende eeuw. Daar wordt verteld van prinses Drifa die verlaten wordt door haar man. Zij haalt Huld erbij. Zij is een Finse völva; een heks of zieneres. Deze stuurt haar mare over de zee naar de koning. Eerst probeert zij het verlangen in hem op te roepen om terug te keren naar zijn prinses. Als dat mislukt valt zij hem aan. Hij wordt slaperig en in zijn slaap komt zij bij hem als mare, hij roept uit dat hij bereden wordt door de mare en zijn mannen willen hem helpen, maar als ze hem bij het hoofd pakken, verpletterd Huld zijn benen en als ze zijn benen pakken verpletterd zij zijn hoofd en doodt hem.
In de folklore rondom de nachtmerrie wordt gezegd dat zij zich zo klein kan maken dat ze zelfs door een knoest in een plank, via het sleutelgat of een riemsgaatje het huis binnen kan. Dit huis kan je symbolisch vergelijken met het energetische huis. Via de gaten in je energetische systeem – hoe klein ook – kan ze naar binnen om je energie te stelen. Methodes om de mare buiten te houden gaan hier ook over: hang een visnet, een zeef of een teems boven je bed, dan zal ze proberen via een van die gaatjes naar binnen te gaan. Voordat ze erachter komt dat dit niet lukt is het ochtend!
In veel varianten is de mare een boze geest of een duistere elf. Het Duitse woord voor nachtmerrie is ‘alptraum’ hierin is haar verwantschap met elfen te zien. De uitdrukkingen ‘van de elf geleid’ en ‘door de mare bereden’ hadden ongeveer dezelfde betekenis. Het betekende misleid worden door een illusie die je voorgespiegeld is door een elfenwezen.
Minstens zo vaak is de mare de ‘dubbel’ (het alter ego) of de ziel van een mens. Het gaat hier om – meestal - vrouwen die uit hun lichaam kunnen treden! Dit kan een heks zijn zoals in het verhaal van Huld in de Ynglinga saga. Van heksen wordt in de folklore een aantal malen gezegd dat zij bewust haar mare of geest uitzend om elders mensen te plagen. Deze komt uit haar mond of uit haar wenkbrauwen tevoorschijn. Dit is een van haar magische krachten.
Het komt ook voor in de sagen dat de mare een gewone vrouw is zonder nare bijbedoelingen. Zij is ‘behept is met de mare’. Deze vrouwen zijn gedoemd om als mare de mensen te plagen. Zij kunnen niet anders of doen het onbewust. Zij zijn met de helm op geboren, of zijn de jongste van zeven dochters.
De mare verlaat meestal het lichaam in de vorm van een klein beestje; een mot, vlinder of muis. Soms zelfs als een stro’tje, een draadje wol of een rookpluim. Terwijl zij hun lichaam achter laten gaan zij als mare op zoek naar slachtoffers. Hun lijf ligt in een zeer diepe slaap, die soms zelfs op een schijndood lijkt.
 Wie bewust uit zijn lichaam kan treden, kan een mare of incubus worden. Zij durft de grenzen tussen leven en dood te passeren. Zij is niet persé slecht, maar wel angst aanjagend. Zij is de incubator, de priesteres van het oude geloof die inwijding brengt aan degene die slaapt op een gewijde plek. Zij zal de slaper het zwarte gat in doen gaan om zijn angsten onder ogen te zien. Zij zal de slaper doen inzien dat in de ultieme eenwording dood en leven één zijn. De mare is de boodschapper die komt in de nacht.
Bij Maria was het Gabriël (= boodschapper) die in de nacht met een Lelie (Lilith) de blijde mare aankondigde dat ze een kind zou krijgen. Haar verlichting kwam als een kindeke.
De Boeddhisten kennen ook een Mara. Hij (of zij) is de laatste die poogt de verlichting van Boeddha te verhinderen. Zijn naam betekend ‘angst voor de dood’ en zijn laatste poging om Boeddha af te leiden is door middel van erotisch verlangen door hem te verleiden met zijn wulpse dochters. Boeddha laat zich niet afleiden en wordt verlicht. Vele latere heiligen en verlichte geesten - zoals bv. de heilige Anthonius - hebben de verleiding van zulke demonen doorstaan.
Ieder die de kracht heeft om zelfs in zijn dromen de angst voor de dood onder ogen te zien en aan de andere kant het verlangen naar samensmelting (zonder behoud van je eigenheid) te weerstaan volgt in de voetsporen van deze verlichte geesten. Dit is echter slechts een enkeling weggelegd. Voor hen is zij geen boze, doch een blijde mare!
1) Zelfs Grendel in het Beowulf verhaal zou een mare kunnen zijn. In het oudengelse gedicht wordt hij namelijk een paar keer zo genoemd. En inderdaad komt hij in de nacht, verpletterd hij zijn vijanden terwijl zij nog slapen en zijn ze vaak verlamd van angst…
2) Interessant zijn ook de Duitse en Nederlandse varianten waarin de mare de vorm aanneemt van een mini-mensje die over het water vaart met een zeef, een eierschaal of een mosselschelp! Zo bereikt zij dan Engelland (het land der Engelen of geesten) of zij vliegt ermee naar verre oorden.